Galiza unha das comunidades con menos interese pola Ciencia

Ler máis aquí

Libro que axuda a comprender o significado do termo «competencia científica» a través de propostas concretas e exemplos prácticos; tratando de respostar a preguntas como: Debe centrarse o ensino das ciencias no desenvolvemento da competencia científica? Que conceptos e teorías científicas deben incluírse no currículo? Convén ensinar a ciencia de xeito contextualizada? Que tipo de actividade integra mellor a aprendizaxe dos procedementos científicos? Como promover o interese pola ciencia? Como avaliar en clase o desenvolvemento da competencia científica?

Temas centrais - índice

- A noción de competencia científica proporciona criterios para seleccionar, ensinar e avaliar os coñecementos básicos

- Os cidadáns necesitan coñecementos de ciencias para dar respostas aos problemas do seu contexto

- Aprender ciencias é, en boa medida, aprender a ler, escribir e falar ciencia

- As implicacións sociais do coñecemento científico e tecnolóxico forman parte deste e, polo tanto, do seu ensino

- Saber ciencias non equivale a ter competencia profesional para ensinar ciencias

- A avaliación da competencia científica require novas formas de avaliar as aprendizaxes

Nobel de Medicina 2012

José Manuel Castro Tubio un investigador gallego en Cambridge entrevista a John Gurdon.

La ciencia es (aún) cosa de hombres

5 de octubre día do docente

CMC unha materia extravagante!!!!!

SIN PALABRAS...

Genes en una bola de cristal La voz de galicia 5 de agosto de 2012

Tres alumnos de 4º da ESO gañan o premio científico "Google Science Fair"

Os tres rioxanos, que foron os únicos representantes españois, gañaron na súa categoría de idade (15-16 anos) grazas a un proxecto sobre estudo da vida microscópica en augas doces, titorados por o profesor Antonio Guillén do IES Batalla de Clavijo. Co seu proxecto crearon unha base de imaxes de miles de fotografías e realizaron distintos experimentos para coñecer o comportamento dos microbios no medio acuático.
Un panel de renombrados científicos seleccionou este proxecto como o mellor da súa categoría, tras revisar propostas de miles de estudantes procedentes de máis de cen países.



Fonte:http://www.elmundo.es/elmundo/2012/07/24/ciencia/1343120502.html

A PARTÍCULA DE HIGGS, OU COMO UNHA EUROPA DOS CIDADÁNS É POSIBLE

A verdade é que entre todos os disgustos que a economía non trae un día si e outro tamén, as portadas dos periódicos do día 5 de xullo déronos unha pequena tregua. A Ciencia foi a protagonista; certamente unha parte dela resulta bastante incomprensible para o cidadán medio, pero a todos seduce cando trata de asuntos tan profundos.

A “partícula de deus” está aquí... ou case. Foi un Premio Nobel, Leon Lederman que escribiu un libro hai unhas décadas insistindo en que ou atopábamos esa partícula ou a nosa comprensión do que nos rodea está errada. Pensou en chamarlle a esa partícula “the goddamn particle” (algo así como “a partícula endemoñada”) polo difícil de ser detectada, pero o editor do libro pensou que vendería máis se o titulaba “the god particle”, e dicir a “partícula divina”. Lederman aceptou ese novo alcume porque en efecto se trataba da partícula máis transcendente que quedaba para pechar un edificio teórico que funcionaba moi ben (a outros moitos físicos, a idea de mesturar ciencia e relixión non lles gustou moito).

Entremos en materia. Se quen isto está lendo quere mover o teclado custaralle máis que se quere mover o rato. Dicimos que o primeiro ten máis masa que o segundo. Por outra parte, como todo está formado de átomos, o teclado ten unha masa que é a suma das dos átomos que o forman. E como os átomos están formados por electróns, protóns e neutróns, pois concluímos que a masa do teclado é a suma das masas de todos os electróns, protóns e neutróns que o forman.

Sendo un pouco máis preciso, sabemos hai xa corenta anos que en realidade os protóns e neutróns están a súa vez formados por outras partículas máis simples chamadas “quarks”. En particular, un protón está formado por tres quarks (dous do tipo “u” e un do tipo “d”, é dicir, un protón = uud)., e un neutrón están formado tamén por tres quarks (dous do tipo “d” e un do tipo “u”, é dicir, un neutrón = udd).

Así que, dunha forma un tanto simplificada, podemos dicir que a masa do teclado, e de vostede mesmo, é a suma das masas dos electróns e dos quarks (“u” e “d”) que forman o ese corpo.

Dado que os electróns e quarks son obxectos moi “pequenos” reciben o nome de partículas, e os físicos que estudan as súas propiedades reciben o nome de “físicos de partículas”.

Pero, por que as partículas teñen masa? E, por que teñen as masas que teñen? E, por que hai tales diferenzas de masas entre unhas e outras?... Por que o teclado ten masa?

Por exemplo o quark “d” ten máis masa que o “u”, e calquera destes dous teñen máis masa que o electrón. Estas preguntas parecen estrañas para os que non traballan en física fundamental, porque a maioría pensan que é unha cualidade desas partículas e xa está. Pero os físicos teóricos non se contentan con un “porque si”. Propoñen modelos, esquemas, construcións mentais, para poder contestar a preguntas como esa.

Nos anos 60 do século pasado, e de forma case independente, uns cantos físicos de partículas teóricos (Peter Higgs, Francois Englert, Robert Brout, Gerald Guralnik, Dick Hagen e Tom Kibble), propuxeron unha explicación para comprender o asunto este das masas das partículas. Presentaron unha mecanismo mediante o cal as partículas adquiren masa. A principios dos setenta comezou a popularizarse esa explicación co nome de “mecanismo de Higgs”, probablemente por ser o apelido máis fácil de pronunciar e lembrar.

Vexamos. Que queremos dicir con “masa”. Pois é unha propiedade que mide a dificultade que presenta un obxecto a cambiar o seu estado de movemento (ás veces dicimos que a masa mide a “inercia” dos obxectos). Así, se precisamos o dobre de forza para que un corpo comece a se mover, en comparación con outro, iso significa que o primeiro ten dobre de masa que o segundo. Tomamos un patrón (un cilindro de iridio e platino de tamaño preciso) e lle damos o valor de 1 kg de masa, e o resto se compara con el. Así lle asignamos o valor da masa a todos os obxectos a partir dese patrón.

Para a inmensa maioría dos fenómenos que nos rodean esta descrición abonda. Para algúns máis meticulosos, poden chegar un pouco máis aló e dicir, se un corpo ten medio quilogramo significa que a suma das masas dos átomos que forman ese obxecto é a metade da suma das masas dos átomos que forman o patrón de 1 kg.

Pero isto non chega para os físicos de partículas. Queren saber de onde lle ven a masa a cada átomo. Ou a cada electrón e a cada tipo de quark. E tamén queren saber por que esa diferenza de masas entre unhas partículas e as outras.

Pense no seguinte: teño un electrón e un quark en medio do espacio interestelar, lonxe de calquera outra cousa. Pregunta: por que me costa centos de veces máis mover un quark que un electrón? Se algún está pensando en algo como, “porque o electrón é máis pequeno ou o quark máis grande”, que o esqueza. Nesas escalas non existe o concepto tamaño. Dito doutro modo, esas partículas son obxectos puntais, para os que iso do tamaño carece de sentido. Tampouco vale algo así como que o quark é máis “denso”. Este é un concepto a escala grande, e non ten sentido cando falamos de partículas elementais.

Volvamos a Higgs, Englert, e compañía. Propuxeron que todo o espazo está cheo dunhas partículas invisibles para nós que agora chamamos partículas de Higgs (ou, máis tecnicamente, bosóns de Higgs, aínda que isto último non é de interese aquí). Outra forma habitual de chamarlle a isto é dicir que o espazo está cheo dun campo: “o campo de Higgs”. Quizais axude a isto pensar noutros campos máis coñecidos, como o campo gravitacional creado pola Terra, ou o campo magnético creado por un imán. A idea de campo é unha construción dos físicos que axuda a entender como se producen os efectos que uns obxectos causan noutros. Por exemplo, a Lúa está sometida ao campo gravitacional da Terra (e viceversa).

Por certo, se algún se está a preguntar, por que non vemos as partículas de Higgs ou o campo de Higgs, a resposta é a mesma que se preguntamos por que non vemos o campo gravitacional da Terra. Pero si que o percibimos. Ese campo gravitacional é o responsable de que nos custe levantar un obxecto, e o de Higgs é o responsable de que nos custe desprazalo se está parado.

Volvamos ao campo de Higgs. Cando a luz (se se quere, as partículas de luz, chamadas fotóns), se moven nese campo, que todo o inunda, non senten ningunha “conexión” (se se quere interacción) coas partículas de Higgs, e por iso van á maior velocidade que a natureza permite. Sen embargo, cando é un electrón o que se move, se “conectan” a el certo número desas partículas e polo tanto presenta un certo problema para se desprazar. Esa dificultade para se mover significa que adquire masa. Se agora temos un quark “u” presenta máis conexión aínda e por tanto máis masa.

Xuntando o “puzzle”, os átomos, e todos os obxectos que eles forman, ao se mover polo espazo, cheo de partículas de Higgs, presentan máis ou menos dificultade para se mover.

Un exemplo visual sería botar diferentes tipos de pelotas na area da praia e tentar movelas sobre ela. Segundo o tipo de pelotas, unhas se desprazan máis facilmente cas outras. A area é o campo de Higgs, e cada areíña é a partícula de Higgs. Este é o mecanismo proposto. Claro, que como sempre ocorre en Física, as ideas hai que escribilas na linguaxe das matemáticas, e iso foi unha faena complexa e que deu lugar a ecuacións complicadas e a algunhas consecuencias importantes. As que aquí nos interesan son dúas, que esa partícula de Higgs ten que ser dun tipo chamado “bosón” e que a súa masa ten que ser máis de cen veces a do protón.

Entón, como podemos “fabricar” unha partícula como esa?

Tentouse en dúas máquinas (aceleradores) grandes chamadas LEP e Fermilab, pero a máquina destinada a acadar este fito foi o LHC que funciona hai un par de anos en Xenebra (Suíza). Fanse colidir miles de millóns de protóns contra outros tantos que van en sentido contrario, e a tal velocidade que dan lugar a creación de centos de partículas que só así poden ser creadas. Unha deses partículas e o bosón de Higgs, que inmediatamente se desintegra para dar outras máis lixeiras. O que fan dous dos detectores do LHC, chamados ATLAS e CMS, é seguirlle a pista a esas partículas que proceden da desintegración do bosón de Higgs, para demostrar que foi creado, e afirmar así que de verdade existe.

Na imaxe temos unha recreación dunha colisión protón-protón para dar unha partícula de Higgs. Os dous sinais vermellos son dous fotóns de moita enerxía que proceden da desintegración dunha partícula de Higgs.

Para iso é preciso primeiro analizar centos de miles de sucesos de entre centos de miles de millóns, e ter un número de candidatos que cumpran as condicións. Pois ben, o día 4 de xullo de 2012 os equipos de CMS e ATLAS presentaron os seus resultados concluíndo que hai evidencia de que unha nova partícula, cunha masa dunhas 125 veces a do protón, se ten creado, e que hai indicios de que do seu comportamento se poda deducir nos próximos meses que se trata da partícula de Higgs.

Se é así, a Física terá completada unha viaxe que comezou hai case cincuenta anos, e teremos unha mellor comprensión de como funciona a natureza. Desde os anos setenta, o modelo físico no que están integrados os quarks, os electróns e outras cantas partículas máis, incluída a de Higgs, recibiu o nome de “Modelo Estándar” da Física de Partículas. Co esperado descubrimento de hai uns días, se se ratifica dentro duns meses, poderemos dicir que o “Modelo Estándar” queda totalmente establecido.

Digamos que coas enerxías que están presentes no universo actual e accesible aos nosos instrumentos, ese modelo danos cumprida resposta ás preguntas que queiramos facer sobre os fenómenos que ocorren dentro del.

Non obstante, falta por comprender con precisión que ocorreu nos primeiros instantes do universo; non se sabe como incluír a gravidade no modelo estándar, e tampouco se sabe que é iso da enerxía escura e a materia escura que se teñen proposto para explicar feitos descubertos hai un tempo. Así que, seguro que no futuro este modelo deberá ser substituído por outro mellor que explique os enigmas que quedan por resolver. A Física ten moito traballo por diante.

Hai tres cousas coas que quero rematar. Unha é a presenza de científicos e científicas de Galicia neste marabilloso reto. Nesa institución que alberga todo este experimento (CERN - Centro Europeo de Investigación Nuclear), hai unhas ducias de físicos e enxeñeiros e informáticos galegos que están en primeira liña de investigación, e o Departamento de Física de Partículas da USC xoga un papel importante na Física que se está a desenvolver nesa institución. A segunda cousa, é que toda esa investigación da lugar a tecnoloxías de todo tipo que acaban por chegar a todos nós. O internet actual coa linguaxe html (www) naceu no CERN, pero tamén o TAC, e o manexo da superconductividade que é a base dos RMN dos hospitais, e moitas outras cousas. Deixar de invertir en ciencia é un grave erro para o futuro. En terceiro lugar, o CERN, que naceu hai case sesenta anos, é unha demostración de que cando os europeos traballan xuntos a prol de obxectivos comúns no que o diñeiro é un instrumento e non un fin, producen grandes beneficios para toda a comunidade. Alí os países quedan nun segundo plano, o que importa é a Europa dos cidadáns, e non a dos mercadores.

Ramón Cid Manzano (Catedrático de Física e Químca do IES do Sar de Santiago de Compostela e profesor da USC).

Por se vos interesa

A Universidade de Santiago xunto coa Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria organizan dentro do marco dos cursos de verán 2012 o curso "Química: A Ciencia que envolve a nosa vida".

O obxectivo é dar a coñecer que é a Química no século XXI, e como se relaciona con outras ciencias, aportando exemplos que demostran que a maioría das actividades que forman parte da nosa vida diaria teñen un alto compoñente de Química.

Trátase dun curso teórico de 30 horas de duración, que inclúe sesións de conferencias, mesas redondas, obradoiros interactivos e visitas a industrias e institucións relacionadas coas temáticas tratadas. Esta actividade está recoñecida con dous créditos de libre configuración para alumnos da USC; e como actividade de formación do profesorado pola Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria.

Destinatarios: alumnos de Licenciaturas, Graos, e de Terceiro Ciclo; profesores da ESO, de Bacharelato e de Formación Profesional.

Datas de celebración: 16-20 de xullo de 2012.

Prazo de matrícula:

•On line por internet, a partir do 15 de maio de 2012.
•Presencial: a partir do 20 de xuño de 2012
Fin do prazo: 6 de xullo de 2012

Si os gustan los juegos de ordenador: Juego de las proteínas

Os dejo un enlace de un juego que me ha mandado, yo todavía no sé como funciona. Ya me direis que os parece como recurso educativo.

Foldlt es un juego en línea en el que los jugadores ayudan a resolver uno de los problemas más complejos de la Biología: El plegado de proteínas. ¿No eres un biólogo? ¡No hay problema! Para jugar, no es necesario ser un especialista en el tema.

En inglés: http://fold.it/portal/


En español la explicación: http://es.foldit.wikia.com/wiki/FoldIt_Wiki

Ciencia en los telediarios

A menudo en las noticias de TV aparecen contenidos relacionados con temáticas científicas de actualidad. Será interesante llevarlas al aula como: motor de motivación del interés del alumnado por la Ciencia, fuente de nuevos conceptos, repaso de lo aprendido en el aula, etc. Este es el caso de la noticia aparecida en el telediario de TVl del 16 de mayo, en ella se abordaba las investigaciones que se están realizando en Escocia, por la empresa Iberdrola, sobre la energía de las corrientes marinas.

Metodología de aplicación en el aula:
- descargar el programa en TVE online
- editar el fragmento de vídeo correspondiente a la noticia
- elaborar un pequeño cuestionario sobre lo tratado en el vídeo
- insertar el vídeo en el blog de aula
- el alumnado deberá visualizar el vídeo y complentar las preguntas del cuestionario ( en alguna de ellas se necesita búsqueda de información en la red).

Contextualización:
- materia Ciencias para el mundo contemporáneo
- unidad didáctica Energías renovables (en este momento es la que estamos trabajando, por lo tanto, nos viene como anillo al dedo).

Inteligencias de chocolate, vainilla, menta...

Me he tomado la liberta de compartir con vosotros esta entrevista de Punset a Gardner (autor de las inteligencias múltiples). Espero que os guste.

¿Esto cambiará algún día?

El País 9 de mayo de 2012

http://www.elmundo.es/elmundo/2012/05/08/ciencia/1336502116.html

El País 9 de mayo de 2012

http://sociedad.elpais.com/sociedad/2012/05/08/actualidad/1336502274_505761.html

Interesante noticia para comentar en CMC

http://sociedad.elpais.com/sociedad/2012/05/04/actualidad/1336154839_444735.html

ScienceCasts: The Super Moon of May 2012

Noticias para comentar no aula, como seguro que a choiva non nos deixará gozar deste feito, conformarémonos con este vídeo da Nasa.

Como utilizar los glogster en el aula

Unidade Didáctica: Antonio Casares

Co gallo do segundo centenario do nacemento de Antonio Casares Rodríguez, a Real Academia Galega de Ciencias dedícalle a este químico galego o Día do Científico Galego no 2012. Esta unidade didáctica tenta levar á aula a este extraordinario home a través de dez textos nos que se abordan, dun xeito obrigadamente reducido, algunhas das importantes achegas científicas de Antonio Casares. Quedarán fóra asuntos tan importantes como a toxicoloxía, os traballos farmacéuticos, a viticultura, o coleccionismo científico ou as súas múltiples respon- sabilidades directivas, pero a intención, extensión e orientación desta unidade aconsellou facelo así. As actividades que aparecen nas dez propostas teñen por obxecto o traballo nas competencias , pero non deixan de ser orientativas, e será a profesora ou o profesor quen estableza a súa idoneidade, realizando os cambios que considere apropiados. Para ler máis e descargargar a Unidade Didáctica click aqui

Museo Nacional de Ciencia y Tecnología en A Coruña

Leer más en: http://sociedad.elpais.com/sociedad/2012/05/01/actualidad/1335890222_028513.html

Campus científicos de verano

La Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología y el Ministerio de Educación, Cultura y Deporte, con la colaboración de 16 Campus de Excelencia Internacional y Regional y el apoyo de Obra Social “la Caixa”, ponen en marcha la 3ª edición del programa Campus Científicos de Verano (CCV), dirigidos a 1.800 estudiantes de 4º de ESO y 1º de Bachillerato. Durante siete días los participantes en CCV 2012 estarán en contacto con la investigación científica, participando en un proyecto de acercamiento científico especialmente diseñado para ellos por profesores de Universidad y de Enseñanza Secundaria. El programa se completará con actividades de ocio científico-cultural (conferencias, visitas a museos y centros de ciencia…) y deportivas.

La presentación de solicitudes permanecerá abierta hasta las 14:00 horas (horario peninsular) del día 16 de mayo de 2012.

En la siguiente página web http://www.campuscientificos.es/ podrán encontrar más información con todos los detalles del programa. Le rogamos nos ayude a difundir esta iniciativa entre todos aquellos estudiantes que pudieran estar interesados en presentar su solicitud. En caso de duda, contactar con informacion@campuscientificos.es